(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.109. అధ్యాయః 109
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి సత్యానృతవివేచనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-109-0x(5626)(69018)
కథం ధర్మే స్థాతుమిచ్ఛన్నరో వర్తేత భారత।
తత్త్వం జిజ్ఞాసమానాయ ప్రబ్రూహి భరతర్షభ॥ 12-109-1(69019)
సత్యం చైవానృతం చోభే లోకానావృత్య తిష్ఠతః।
తయోః కిమాచరేద్రాజన్పురుషో ధర్మనిశ్చితః॥ 12-109-2(69020)
కింస్విత్సత్యం కిమనృతం కింస్విద్ధర్ంయం సనాతనం।
కస్మిన్కాలే వదేత్సత్యం కస్మిన్వాఽప్యనృతం వదేత్॥ 12-109-3(69021)
భీష్మ ఉవాచ। 12-109-4x(5627)
సత్యస్య వచనం సాధు న సత్యాద్విద్యతే పరం।
యత్తు లోకే సుదుర్జ్ఞేయం తత్తే వక్ష్యామి భారత॥ 12-109-4(69022)
భవేత్సత్యం న వక్తవ్యం వక్తవ్యమనృతం భవేత్।
యత్రానృతం భవేత్సత్యం సత్యం వాఽప్యనృతం భవేత్॥ 12-109-5(69023)
తాదృశో వర్ధతే పాపో యత్ర సత్యమనిశ్చితం।
సత్యానృతే వినిశ్చిత్య తతో భవతి ధర్మవి॥ 12-109-6(69024)
అప్యనార్యోఽకృతప్రజ్ఞః పురుషోఽప్యతిదారుణః।
సుమహత్ప్రాప్నుయాత్పుణ్యం బలాకోఽంధవధాదివ॥ 12-109-7(69025)
కిమాశ్చర్యం చ యన్మూఢో ధర్మకామోఽప్యధర్మవిత్।
సుమహత్ప్రాప్నుయాత్పుణ్యం గంగాయామివ కౌశికః॥ 12-109-8(69026)
తాదృశోఽయమనుప్రశ్నో యత్ర ధర్మః సుదుర్విదః।
దుష్కారం చాపి సంఖ్యాతుం తర్కేణాత్ర వ్యవస్యతి॥ 12-109-9(69027)
ప్రభవార్థాయ భూతానాం ధర్మప్రవచనం కృతం।
యః స్యాత్ప్రభవసంయుక్తః స ధర్మ ఇతి నిశ్చయః॥ 12-109-10(69028)
`అహింసా సత్యమక్రోధస్తపో దానం దమో మతిః।
అనసూయాఽప్యసామర్థ్యమనీర్ష్యా శీలమేవ చ॥ 12-109-11(69029)
ఏష ధర్మః కురుశ్రేష్ఠ కథితం పరమేష్ఠినా।
బ్రహ్మణా దేవదేవేన అయం చైవ సనాతనః॥ 12-109-12(69030)
అస్మింధర్మే స్థితో రాజన్నరో భద్రాణి పశ్యతి।
శ్రౌతో వధాత్మకో ధర్మ అహింసాపరమార్థికః॥' 12-109-13(69031)
ధారణాద్ధర్మమిత్యాహుర్ధర్మేణ విధృతాః ప్రజాః।
యః స్యాద్ధారణసంయుక్తః స ధర్మ ఇతి నిశ్చః॥ 12-109-14(69032)
అహింసార్థాయ భూతానాం ధర్మప్రవచనం కృతం।
యః స్యాదహింసాసంయుక్తః స ధర్మ ఇతి నిశ్చయః॥ 12-109-15(69033)
శ్రుతిం ధర్మం వదంత్యన్యే మానాన్యాహుః పరే జనాః।
న చ తం స్వభ్యసూయామో న హి సర్వం విధీయతే॥ 12-109-16(69034)
యేఽన్యాయేన జిహీర్షంతో ధనమిచ్ఛంతి కర్హిచిత్।
తేభ్యస్తు న తదాఖ్యేయం స ధర్మ ఇతి నిశ్చయః॥ 12-109-17(69035)
అకూజనేన చేన్మోక్షో నావకూజేత్కథంచన।
అవశ్యం కూజితవ్యం వా శంకేరన్వాఽప్యకూజనాత్॥ 12-109-18(69036)
`యేఽన్యే వాఽప్యనృతం కుర్యుః కుర్యాదేవ విచారణం।
శ్రేయస్తత్రానృతం వక్తుం సత్యాదితి విచారితం॥ 12-109-19(69037)
అక్షయాద్యో వధం రాజన్కుర్యాదేవావిచారయన్।
అబుధ్వాఽనుశయే దోషం శ్రేయస్తచ్చానృతం భవేత్॥ 12-109-20(69038)
న స్తేనః సహ సంబంధాన్ముచ్యతే శపథాదపి।'
శ్రేయస్తత్రానృతం వక్తుం సత్యాదితి హి ధారణా॥ 12-109-21(69039)
యః పాపైః సహ సంబంధాన్ముచ్యతే శపథాదపి।
న చ తేభ్యో ధనం దద్యాచ్ఛక్యే సతి కథంచన।
పాపేభ్యో హి ధనం దత్తం దాతారమపి పీడయేత్॥ 12-109-22(69040)
స్వశరీరోపరోధేన ధనమాదాతుమిచ్ఛతః।
సత్యసంప్రతిపత్త్యర్థం యద్బ్రూయుః సాక్షిణః క్వచిత్।
అనుక్త్వా తత్ర తద్వాచ్యం సర్వే తేఽనృతవాదినః॥ 12-109-23(69041)
ప్రాణాత్యయే వివాహే చ వక్తవ్యమనృతం భవేత్।
అర్థస్య రక్షణార్థాయ పరేషాం ధర్మకారణాత్॥ 12-109-24(69042)
పరేషాం సిద్ధిమాకాంక్షన్న చ స్యాద్ధర్మభిక్షుకః।
ప్రతిశ్రుత్య న దాతవ్యం శ్వః కార్యస్తు బలాత్కృతః॥ 12-109-25(69043)
యః కశ్చిద్ధర్మసమయాత్ప్రచ్యుతో ధర్మజీవనః।
దండేనైవ స హంతవ్యస్తం పంథానం సమాశ్రితః॥ 12-109-26(69044)
చ్యుతః సదైవ ధర్మేభ్యో ధనవాంధర్మమాశ్రితః।
కథం స్వధర్మముత్సృజ్య తమిచ్ఛేదుపజీవితుం॥ 12-109-27(69045)
సర్వోపాయైర్నియంతవ్యః పాపో నికృతిజీవనః।
ధనమిత్యేవ పాపానాం సర్వేషామిహ నిశ్చయః॥ 12-109-28(69046)
అవివాహ్యా హ్యసంభోజ్యా నికృత్యా నిరయం గతాః।
చ్యుతా దేవమనుష్యేభ్యో యథా ప్రేతాస్తథైవ తే।
[నిర్యజ్ఞాస్తపసా హీనా మా స్మ తైః సహ సంగమః॥] 12-109-29(69047)
ధనాదానాద్దుఃఖతరం జీవితా ధిక్ప్రయోజనం।
ఇదం తే రోచతాం ధర్మ ఇతి వాచ్యం ప్రయత్నతః॥ 12-109-30(69048)
న కశ్చిదస్తి పాపానాం ధర్మ ఇత్యేష నిశ్చయః।
తథావిధం చ యో హన్యాన్న స పాపేన లిప్యతే॥ 12-109-31(69049)
స్వకర్మణా హతం హంతి హత ఏవ స హన్యతే।
తేషు యః సమయం కశ్చిత్కుర్వీత హతబుద్ధిషు॥ 12-109-32(69050)
యథా కాకాస్తథైవ శ్వా తథైవోపధిజీవనః।
ఊర్ధ్వం దేహవిమోక్షాంతే భవంత్యేతాసు యోనిషు॥ 12-109-33(69051)
యస్మిన్యథా వర్తతి యో మనుష్య
స్తస్మింస్తథా వర్తితవ్యం స ధర్మః।
మాయాచారో మాయయా బాధితవ్యః
సాధ్వాచారః సాధునైవాభ్యుపేయః॥ ॥ 12-109-34(69052)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి నవాధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 109॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-109-6 తాదృశః సత్యానృతయోస్తత్త్వమజానన్। తాదృశో బధ్యతే బాల ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-109-7 అంధస్య ఘ్నాణచక్షుషః సర్వప్రాణివధాయోద్యతస్య వధాదూలాకో వ్యాధో హింస్రస్వభావోఽపి స్వర్గం జగామేతి కర్ణపర్వకథానుసంధేయా॥ 12-109-8 మూఢః కర్ణపర్వోక్తః సత్యవాదీచోరేభ్యః సత్యవచనాభిమానిత్వాన్మార్గముపదిశ్య కార్పటికాన్ఘాతితవాన్। అసౌ ధర్మవిన్నేత్యర్థః। కౌశిక ఉలూకో గంగాతీరే సహస్రశః సర్పిణ్యా స్థాపితాన్యండాని భిత్త్వా మహత్పుణ్యం ప్రాప। తదభేదనే తు తీక్ష్ణవివాణాం సర్పాణాం వృభ్ద్యా సద్యో లోకనాశసంభవేత్। సుమహత్ప్రాప్నుయాత్పాపం ఇతి డ. థ. ద. పాఠః॥ 12-109-9 అత్ర ధగలక్షణే। వ్యవస్యతి నిశ్చినోతి॥ 12-109-10 ప్రభవేఽభ్యుదయః॥ 12-109-16 శ్రుత్యుక్తోఽర్థః సర్వో ధర్మ ఇత్యపి న। శ్యేనాదేర్ధర్మత్వాభావాత్ సర్వంశ్యేనాద్యతి నహి విధీయతే ధర్మత్వేన న చోద్యతే॥ 12-109-17 ధనమిచ్ఛంతి కస్యచి తి ఝ. పాఠః॥ 12-109-21 వోరేషు ధనికం పృచ్ఛత్సు న వదేత్। వదతో మోక్షాభావే న వేఝీతి శపథపూర్వకమపి వదేత్। తాదృశస్థలేఽనృతే దోషో నాస్తీత్యర్థః॥ 12-109-22 తేభ్యః స్తేనేభ్యః॥ 12-109-29 మా సంగమః సంగం మా కార్షీః॥ 12-109-32 సమయం ఏతాన్హనిధ్యామీతి వ్రతం యశ్చికీర్షేత్ స కుర్వీత్। తాదృశానాం వధే పుణ్యమస్తీతి భావః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.